KINDERBOEKWINKELPRIJS 2004
De Kinderboekwinkelprijs gaat naar het boek dat volgens de Samenwerkende Kinderboekwinkels zeker een prijs had moeten ontvangen:
De gele ballon - Charlotte Dematons.
Met de Kinderboekwinkelprijs willen we, na de kinderboekenweek met de uitreiking van de Griffels en Penselen, waardering uiten voor het kinderboek dat volgens hen ten onrechte niet bekroond is.
Charlotte Dematons werd op 21 september 1957 geboren. Na haar middelbare school in Frankrijk ging ze naar de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam, waar ze zich specialiseerde in illustreren en ontwerpen.
In 1982 deed ze examen. Tijdens de tentoonstelling van de eindexamenkandidaten in 1982 werd haar werk opgemerkt door de uitgever van Lemniscaat. Hij gaf haar een opdracht voor het maken van een prentenboek. Dat werd Dido, haar debuut als prentenboekenmaakster.
Sindsdien heeft Charlotte Dematons illustraties gemaakt voor een groot aantal uitgeverijen en tijdschriften. Voor Lemniscaat maakte ze o.a. illustraties voor Verhalen uit duizend-en-één-nacht en de sprookjes van Andersen. Dematons’ illustraties hebben vaak een sprookjesachtige sfeer en vallen op door de vele details.
Juryrapport
Op school hingen ze aan de wand, de grote cartonnen platen met gedetailleerde albeeldingen uit de vaderlandse geschiedenis, aardrijkskunde, bijbel en biologie. Hulpmiddelen om het onderwijs aanschouwelijk te maken. Maar het kind in de klas boden ze de mogelijkheid te ontsnappen aan de alledaagsheid van de lessen. Er waren platen die je als het ware uitnodigden erin te stappen. Zoals Erik, uit Bomans' Kleine Insectenboek, dat deed in het schilderij Wollewei. Er in stappen , alles om je heen vergeten en deel gaan uitmaken van wat er op de plaat gebeurt : overwinteren op Nova Zembla met de trein over een kloof op Java rijden, in een middeleeuwse stad lopen of in het hunebed bij Tynaarlo kruipen.
Een sensatie die je ook ondergaat bij het lezen van ' De gele ballon' Lezen tussen aanhalingstekens want op de titel na is en nauwelijks tekst in het boek te vinden.
Een prentenboek dus in de meest strikte zin van het woord.
Een boek zonder woorden wil nog niet zeggen een boek zonder verhaal.
Een blik op de omslag is al voldoende om te weten waarover het gaat.
Het laat de aarde zien van bovenaf, met allerlei landschappen van pool tot evenaar.
In die landschappen - ook luchtruim, stad en zee vallen onder die noemer minuscule mensen, dieren en dingen die we later zullen tegenkomen, een blauw autootje, een boef in gevangeniskleding, een fakir op een vliegend tapijt en ... een gele ballon. Het verhaal, dat zul je zelf moeten bedenken, Charlotte Dematons helpt daarbij een handje.
Het avontuur begint in uiterste eenvoud zodra je het boek openslaat.
Een eenzaam huis aan een slingerende weg met ranke lantarenpalen, een man die zijn hond uitlaat, een blauw autootje dat in het grijze ochtendlicht vertrekt en nagewuifd wordt. Verwachtingen zijn gewekt, de reis vangt aan. Het luchtruim, de stad, het platteland, de bergen, de woestijn, de savanne, de zee, het poolgebied, de jungle, het strand, de rafelrand van de stad en sprookjesland, ze krijgen elk twee pagina's waarvan elke vierkante centimeter een functie heeft in het verhaal.
Daarbij komt nog dat Dematons er niet voor terugdeinst Tijd en ruimte naar haar hand te zetten. Zo raast op de plattelandspagina's in de linker bovenhoek het verkeer over een snelweg terwijl rechtsonder een kasteel wordt belegerd, indianen en cowboys zijn buren van een Frans boeren bedrijf, staande op zijn tapijtje bewondert de fakir de bollenvelden, het blauwe autootje staat geparkeerd voor een vakantiehuisje , Roodkapje ontmoet de wolf en de gele ballon zweeft boven een beekje. Op allerlei onverwachte plaatsen duiken figuren uit (kinder)boeken op.
Baron van Munchhausen, Batman, de kerstman≤ het monster van Loch Ness ( of is het de Stoorworm van Wim Hofman? ), Tarzan en Jane, Sinterklaas, Tomte Tummetot, Klein Duimpje, om er maar een paar te noemen.
En dan zijn er nog de talloze grapjes die in de illustraties verwerkt zitten; een poes achter een vliegtuigraampje, het blauwe autootje geparkeerd onder de palmbomen van een piepklein tropisch eilandje, de bajesklant tussen een kudde zebra's ; Tussen het ochtend grijze begin en het einde in het zwart van de nacht tijpeert een rijkdom aan kleuren de verscheidene landschappen.
Al eerder , in Ga je mee?; maakte Charlotte Dematons gebruik van het vogel perspectief om een avontuurlijke verkenning van de thuis omgeving in beeld te brengen. Een techniek die de mogelijkheid biedt de vele aspecten van een onderwerp als het ware in een oogopslag samen te brengen.
In 'De gele ballon' heeft ze die techniek verfijnd en bereikt ze er een weidse blik op de grote wereld mee. Haar liefdevolle en aandachtige manier van werken stimuleert kinderen (en volwassenen) tot aandachtig kijken, combineren en fantaseren.
Het is voor de jury een uitgemaakte zaak : de kinderboekwinkelprijs 2004 gaat naar Charlotte Dematond voor haar boek 'De gele ballon' en uitgave van Lemniscaat.
(En wat een geluk dat er nog uitgevers zijn die de uitgave van zo'n boek aandurven)
Herman Kakebeeke
Den Haag, oktober 2004